Theo sách Những người thầy trong sử Việt, sau khi bà Nguyễn Thị Duệ (giả nam lấy tên Nguyễn Ngọc Du) thi đỗ Trạng nguyên, triều đình mở yến tiệc để vinh danh các tân khoa. Trong buổi lễ, bà là người đầu tiên tiến lên làm lễ trước bệ rồng. Vua Mạc và các quan trong triều đều ngạc nhiên trước vẻ ngoài khôi ngô tuấn tú, bước đi khoan thai của vị Trạng nguyên trẻ tuổi.
Khi vua ban rượu mừng (ngự tửu), bà tiến đến nhận lễ. Lúc này, nhà vua để ý thấy Trạng nguyên có gương mặt xinh đẹp, da trắng, thân hình mảnh mai, ánh mắt long lanh nên sinh nghi. Vua hỏi dò và phát hiện Nguyễn Ngọc Du thực chất là nữ cải trang nam để đi thi.
Cả triều đình kinh ngạc vì chuyện xưa nay chưa từng có, chưa kể đây là tội khi quân, khó thoát khỏi án chết. Tuy nhiên, vua Mạc đã không trừng phạt mà còn khen ngợi và tỏ ra rất quý trọng tài sắc của bà, cho lấy lại tên cũ, ban cho làm Lễ quan trong cung dạy chữ và lễ nghi cho các cung tần, thị nữ.
